เงินเดือนลูกหนี้ ยึดมาหักหนี้ได้ไหม สิทธิที่เจ้าหนี้ควรรู้

เมื่อมีคำพิพากษาสืบทรัพย์บังคับคดีให้ลูกหนี้ชำระเงินคืน คำถามที่เจ้าหนี้ตั้งขึ้นทันทีคือ ถ้าเขายังมีเงินเดือนจากงานประจำ เราสามารถอายัดมาหักหนี้ได้เลยหรือไม่ คำตอบคือ “ทำได้ตามกฎหมาย” แต่ต้องเข้าใจเงื่อนไขให้ครบ เพราะการอายัดเงินเดือนไม่ใช่การหักทั้งก้อน และไม่ใช่สิทธิที่เจ้าหนี้ใช้ได้เองโดยตรง

ภายใต้พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ฉบับที่ 30) พ.ศ. 2560 หลักการสำคัญคือ การคุ้มครองการดำรงชีพของลูกหนี้ควบคู่กับการคุ้มครองสิทธิของเจ้าหนี้ กฎหมายจึงกำหนด “เพดานเงินขั้นต่ำ” ที่กันไว้ก่อน แล้วจึงอายัดเฉพาะส่วนที่เกินจากเพดานนั้นได้ โดยมีข้อบังคับที่ต้องปฏิบัติตามด้วย

เงื่อนไขแรก คือ ต้องมีคำพิพากษาถึงที่สุดก่อน

เจ้าหนี้จะยังไม่สามารถไปแจ้งนายจ้างให้หักเงินเดือนลูกหนี้เองได้ ต่อให้มีสัญญากู้หรือหลักฐานหนี้ชัดเจน การอายัดจะทำได้ก็ต่อเมื่อ

1. ศาลมีคำพิพากษาหรือคำสั่งที่บังคับคดีได้แล้ว
2. เจ้าหนี้ยื่นคำร้องต่อเจ้าพนักงานบังคับคดี
3. เจ้าพนักงานบังคับคดีออกคำสั่งอายัดไปยังนายจ้าง

ขั้นตอนนี้เป็นการควบคุมความชอบธรรม และเป็นจุดที่หลายคดีสะดุด เพราะไม่มีข้อมูลสถานที่ทำงานปัจจุบันของลูกหนี้ ซึ่งสามารถสร้างความได้เปรียบข้อนี้ได้ ผ่านการจ้างนักสืบเอกชนเพื่อสืบทรัพย์บังคับคดี

เงินเดือนขั้นต่ำของลูกหนี้ที่ได้รับการคุ้มครอง ไม่สามารถสืบทรัพย์บังคับคดีเพื่ออายัดได้

แนวปฏิบัติที่ใช้กันในปัจจุบัน (2569) กำหนดว่า เงินเดือนสุทธิในระดับไม่เกิน 20,000 บาท จะได้รับความคุ้มครองไม่ให้อายัด กล่าวให้ชัดคือ หากลูกหนี้มีรายได้สุทธิต่อเดือนต่ำกว่าหรือเท่ากับ 20,000 บาท การอายัดเงินเดือนจะไม่เกิดขึ้นเลย เพราะถือว่าเป็นระดับขั้นต่ำที่จำเป็นต่อการดำรงชีพ

แต่หากเงินเดือนสูงกว่า 20,000 บาท ส่วนที่เกินจากตัวเลขนี้จะเข้าสู่ขอบเขตการพิจารณาอายัด ตัวเลข 20,000 บาท จึงเป็น “เพดานคุ้มครอง” ไม่ใช่ยอดที่ถูกหักอัตโนมัติทั้งหมด

การอายัดเงินเดือนส่วนที่เกิน ทำได้เท่าไร

เมื่อเงินเดือนสุทธิเกิน 20,000 บาท ส่วนที่เกินสามารถถูกอายัดได้ แต่ไม่ใช่การหัก 100% ของส่วนเกินเสมอไป ในทางปฏิบัติ การอายัดรายได้ประจำบางประเภท เช่น ค่าคอมมิชชั่นหรือค่าล่วงเวลา มักอยู่ในกรอบไม่เกิน 30% ของรายได้ประเภทนั้น ส่วนโบนัสมีแนวทางอายัดได้ไม่เกิน 50% ของยอดโบนัส สำหรับเงินชดเชยหรือบำเหน็จ หากได้รับเป็นก้อนใหญ่ การอายัดจะทำได้เฉพาะส่วนที่เกินจาก 300,000 บาท

ซึ่งตัวเลขเหล่านี้สะท้อนหลักคิดเดียวกัน คือ ไม่ให้การสืบทรัพย์บังคับคดีทำให้ลูกหนี้หมดความสามารถในการยังชีพ หรือไร้หนทางเริ่มต้นใหม่

รู้หรือไม่ ลูกหนี้ขอลดอัตราอายัดได้เช่นกัน

กฎหมายเปิดช่องให้ลูกหนี้สามารถยื่นคำร้องต่อเจ้าพนักงานบังคับคดี หากมีเหตุจำเป็น เช่น ภาระเลี้ยงดูบุตร ค่าใช้จ่ายรักษาพยาบาล หรือค่าใช้จ่ายจำเป็นอื่น ๆ

ในบางกรณี เจ้าพนักงานอาจพิจารณาปรับลดอัตราการอายัดลงได้ แต่ต้องไม่กระทบสิทธิขั้นต่ำที่กฎหมายวางไว้ กล่าวคือ แม้ลดลง ก็ยังต้องอยู่ในกรอบที่ไม่ทำให้ยอดหนี้หยุดนิ่งโดยไม่มีเหตุผล

ทำไมบางคดีอายัดไม่ได้ ทั้งที่ลูกหนี้มีเงินเดือน

จากประสบการณ์ของนักสืบเอกชนที่ทำงานด้านสืบทรัพย์บังคับคดีมาจนเชี่ยวชาญ ปัญหาที่พบบ่อยของวิธีสืบทรัพย์ลูกหนี้ไม่ใช่เรื่องตัวเลขตามกฎหมาย แต่คือข้อมูลไม่ตรงกับความเป็นจริง เช่น

• ลูกหนี้เปลี่ยนงานก่อนคำสั่งอายัดจะไปถึง
• รายได้ถูกเปลี่ยนรูปแบบจากเงินเดือนเป็นค่าที่ปรึกษาหรือรายได้ผ่านกิจการอื่น
• มีรายได้หลายทาง แต่ไม่ปรากฏในสลิปเงินเดือนหลัก
• หากเจ้าหนี้ไม่ตรวจสอบโครงสร้างรายได้ให้ครบก่อนยื่นบังคับคดี การอายัดจะเสียเวลาและต้องเริ่มใหม่

นี่คือเหตุผลที่การสืบทรัพย์บังคับคดีควรเริ่มตั้งแต่ก่อนหรือระหว่างพิจารณาคดี ไม่ใช่รอสืบหลังคำพิพากษา

สรุปสิทธิของเจ้าหนี้เกี่ยวกับการอายัดเงินเดือน

ภายใต้กฎหมายฉบับแก้ไขปี 2560 เจ้าหนี้สามารถดำเนินการได้ดังนี้

• เจ้าหนี้สามารถอายัดเงินเดือนลูกหนี้ได้
• ต้องมีคำพิพากษาถึงที่สุดก่อน
• เงินเดือนลูกหนี้สุทธิไม่เกิน 20,000 บาทได้รับการคุ้มครอง
• ส่วนเกินจาก 20,000 บาทเข้าสู่ขอบเขตการอายัด
• รายได้ประเภทอื่นมีสัดส่วนจำกัด เช่น 30% หรือ 50% ตามลักษณะรายได้
• เงินชดเชยหรือบำเหน็จอายัดได้เฉพาะส่วนที่เกิน 300,000 บาท

คำถามสำคัญจึงไม่ใช่แค่ “ยึดได้ไหม” แต่คือ “คุณมีข้อมูลเพียงพอให้การยึดเกิดผลจริงหรือไม่” ดังนั้นการวางแผนสืบทรัพย์บังคับคดีตั้งแต่ต้น จะช่วยให้การอายัดเงินเดือนทำได้จริง ไม่ใช่เพียงทฤษฎีบนกระดาษ หากต้องการประเมินความเป็นไปได้ก่อนยื่นบังคับคดี หรือวางแผนเชิงกลยุทธ์อย่างเป็นระบบ ติดต่อนักสืบเอกชน SPY191 ที่พร้อมทำงานด้วยความเข้าใจวิธีสืบทรัพย์ลูกหนี้ ทั้งข้อเท็จจริงและกรอบกฎหมาย เพื่อให้สิทธิของเจ้าหนี้ถูกใช้ได้เต็มประสิทธิภาพที่สุด

คำถามที่พบบ่อย

1.ลูกหนี้ต้องมีเงินเดือนเท่าไรถึงอายัดได้

โดยแนวปฏิบัติ เงินเดือนสุทธิที่ไม่เกิน 20,000 บาทจะได้รับการคุ้มครองไม่ให้อายัด ส่วนที่เกินจาก 20,000 บาทจึงเข้าสู่ขั้นตอนสืบทรัพย์บังคับคดีและอายัดได้ตามสัดส่วนที่กำหนด

2.เจ้าหนี้สามารถอายัดเงินเดือนลูกหนี้ได้เองหรือไม่

ไม่ได้ ต้องมีคำพิพากษาถึงที่สุดก่อน จึงเข้าสู่กระบวนการสืบทรัพย์บังคับคดีและยื่นคำร้องอายัดผ่านเจ้าพนักงานบังคับคดี

3.หากลูกหนี้เปลี่ยนงานหลังถูกฟ้อง การอายัดจะทำอย่างไร

ต้องตรวจสอบนายจ้างรายใหม่และยื่นอายัดอีกครั้ง วิธีสืบทรัพย์ลูกหนี้ที่แม่นยำของนักสืบเอกชนจึงช่วยในกรณีนี้ได้เป็นอย่างดี

แหล่งอ้างอิง:
[1] ราชกิจจานุเบกษา. พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ฉบับที่ 30) พ.ศ.2560. สืบค้นเมื่อ 16 กุมภาพันธ์ 2026 แหล่งอ้างอิง: https://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2560/A/069/1.PDF